FATTY LIVER DISEASE TREATMENT: ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਪਾਚਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਿਗਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ, ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦੇ 5-10 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:-
ਗੈਰ-ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ (NAFLD) – ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੋਟਾਪਾ, ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ (AFLD) – ਇਸਨੂੰ ਅਲਕੋਹਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੈਰ-ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਫੈਟੀ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਸਿਹਤ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਟੀ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਨਤੀਜੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ “ਚੁੱਪ ਬਿਮਾਰੀ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ
ਹੌਪਕਿੰਸ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ (ਪੀਲੀਆ), ਲਗਾਤਾਰ ਖੁਜਲੀ, ਸੋਜ (ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ), ਮੱਕੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ (ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਐਂਜੀਓਮਾ) ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੱਟ ਲੱਗਣਾ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਿਗਰ ਦੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿਗਰ ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਦਾਰਥ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਜਾਂ ਖੁਜਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿੱਠ, ਬਾਹਾਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਲਰਜੀ, ਲਾਗ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।
ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਮੈਡਲਾਈਨਪਲੱਸ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-
- ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ
- ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਜਾਂ ਬੇਅਰਾਮੀ
- ਅਣਜਾਣ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ
- ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਦੇ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
- ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੈਟੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਇਮੇਜਿੰਗ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਕਾਰਨ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪਾ
- ਉੱਚ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਦੇ ਪੱਧਰ
- ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ
- ਬੈਠੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ
- ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ
- ਖੰਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਖਮ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀਏ?
ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ (ਫਾਈਬਰ, ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਖਾਣਾ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਚਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਝਾਅ
- ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ
- ਫਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਖਾਣਾ
- ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰੋ
- ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ
- ਨਿਯਮਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ
- ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੀ ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਪਾਚਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।
ਫੈਟੀ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਕਸਰ ਇਲਾਜਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਖੁਜਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਲੱਛਣ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।